و الصرف « 1 » و الصناعات ( ل ) « 2 » و امّا اخروى « 3 » كعلم احوال القلب و آفات و آفات « 4 » الاعمال و العلم باللّه و صفاته و احواله « 5 » . و علم دنياوى و اخروى « 6 » متنافيان‌اند « 7 » غالبا . و قال النّبىّ « 8 » صلّى اللّه عليه و سلّم : « أنتم أعلم بأمور دنياكم « 9 » » . و قال النّبىّ « 10 » صلّى اللّه عليه و سلّم : « أكثر أهل الجنة البله « 11 » » و امير المؤمنين على كرّم اللّه وجهه « 12 » سه مثل بيان فرموده است دنيا و آخرت را ، فقال : « هما ككفّتى « 13 » الميزان و المشرق « 14 » و المغرب و كالضرتين « 15 » » « 16 » لاجرم كمال استبصار « 17 » در مصالح دنيا و دين حاصل نيايد الّا انبياء « 18 » را و بعضى اولياء را و امّا شرعى آن است كه از انبياء مأخوذ باشد به طريق تعليم « 19 » و اين نيز « 20 » دو قسم بود ظاهر و باطن .

--> ( 1 ) ن : الحرف ، ت : اطرف . ( 2 ) ل : برگ 23 الف . ( 3 ) ل : الاخروى ، گ : اخراوى . ( 4 ) ل : آوقات ، گ : ندارد . ( 5 ) گ : و افعاله ( بجاى احواله ) . ( 6 ) ل ، گ : دنيوى و اخروى . ( 7 ) احياء علوم الدين ، ج 3 ، ص 18 . و العلوم العقلية تنقسم الى دنيوية و اخروية . فالدنيوية : كعلم الطب و الحساب و الهندسة و النجوم و سائر الحرف و الصناعات . و الاخروية كعلم احوال القلب و آفات الاعمال و العلم باللّه تعالى و بصفاته و افعاله و هما علمان متنافيان . ( 8 ) ت ، ل ، ن ، گ : ندارد . ( 9 ) ب : حاشيه برگ 30 الف يعنى شما داناتريد به كارهاى دنيا خود ، مسلم : ج 4 ، 1836 . گ : انتم اعلموا بامور دنياكم . ( 10 ) ت ، ل ، ن ، گ : ندارد . ( 11 ) ب : حاشيه برگ 30 الف يعنى بيشتر اهل جنت . . . ( آب‌زده ) . غزالى ، احياء علوم الدين ، ج 3 ، صص 17 ، 23 . ( حديث انس ) . ابو طالب مكى : قوت القلوب ، ج 1 ، ص 174 . كنوز الحقائق ، ص 17 . ( 12 ) ل : على عليه السّلام . ن : كرم اللّه وجهه . ( 13 ) ل : كلفتى ، ك : كفى . ( 14 ) ل : المشرق . ( 15 ) ل : كالضربين . ( 16 ) حاشيه ب : برگ 30 الف يعنى دنيا و آخرت دو پله ترازوست يا همچو دو خربند . غزالى ، احياء علوم الدين ، ج 3 ، ص 17 . ( 17 ) احياء علوم الدين ، ج 3 ، ص 18 . فالجمع بين كمال الاستبصار فى مصالح الدنيا و الدين لا يكاد يتيسر الّا لمن رسخه اللّه لتدبير عبادة فى معاشهم و معادهم و هم الانبياء المؤيدون بروح القدس . ( 18 ) گ : در ختم رساله الانبياء را . ( 19 ) ت ، ل ، گ : تعلم . ( 20 ) گ : ندارد .